Trong vai những người buôn bán gỗ, phóng viên báo điện tử Tầm Nhìn đã thâm nhập vào đường dây buôn bán gỗ ở tỉnh Cao Bằng, để tìm hiểu về tình trạng khai thác, buôn bán, vận chuyển gỗ trái phép ở địa phương này. Sau khi được khai thác, vận chuyển ra khỏi rừng, gỗ quý không chỉ chất đầy sàn nhà, mà còn được các đầu nậu thu gom, tập kết, sau đó làm luật với một số cơ quan chức năng, rồi ngang nhiên vận chuyển ra khỏi địa bàn tỉnh Cao Bằng.Bài 1: Vượt núi, băng rừng xem gỗ

Tại huyện Bảo Lâm, khi rừng không còn để khai thác, người dân chuyển qua việc đi tìm những gốc cây quý hiếm như: kháo đá, dạ hương, thông đỏ bán cho các đầu nậu.

Do có sự giới thiệu từ trước, chúng tôi tìm về thôn Nà Đoỏng, xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc, gặp người đàn ông tên T., một người chuyên mua bán các loại gỗ quý.


Để gặp được T., từ trung tâm thị trấn Bảo Lạc, chúng tôi phải vượt hơn 20km đường dốc rất nguy hiểm. Cả xã Xuân Trường, gần như nằm gọn trong một thung lũng bao quanh bởi núi đá và rừng.


Vừa về đến đầu xã, nhắc đến chuyện thu mua gỗ, bà Nông Thị T. đã cho biết: Trước đây, gỗ rất nhiều. Nhưng nhiều năm qua, do có nhiều người buôn bán nên đã khai thác hết. Tuy nhiên, thấy chúng tôi có đang có nhu cầu thu mua gỗ nghiến, bà giới thiệu đến một thanh niên tên N., là anh em với nhà bà, trước đây đã từng là tay buôn bán gỗ.


Nhưng, khi chúng tôi hỏi anh N. nói gỗ cùng các sản phẩm từ nghiến hiện ở địa phương không còn nữa. Thấy vậy, chúng tôi đi tìm gặp người đàn ông tên T.


Khi chúng tôi tới nhà, T. không có nhà. Nhưng thấy có người muốn tìm mua gỗ, ngay lập tức vợ anh gọi điện cho chồng về. Khi vừa gặp chúng tôi, anh T. dẫn ngay vào dưới sàn nhà có 3 tấm gỗ gù hương rộng khoảng 60cm, dài khoảng 1m cho chúng tôi xem. Nhưng, số gỗ này đã có người đặt tiền mua rồi. Nếu muốn mua, chúng tôi phải đặt cọc, T. sẽ cho người đi lên rừng và vào trong dân thu gom về.


Kho gỗ lậu dưới sàn nhà T.

T. nói tiếp, gỗ bây giờ rất khó tìm, phải đi sâu vào trong rừng, đi qua 7 đến 10 quả núi mới thấy. Ở đây chủ yếu là gù hương, thông núi đá, có cây đường kính đến cả mét.


Thấy chúng tôi muốn xem tận mắt xem hàng, rồi mới tính đến chuyện mua bán, T. chia sẻ, bây giờ gỗ sẵn ở trong dân không còn. Trong rừng còn vài gốc, giờ muốn xem cây phải đi cả ngày trời. Nếu thực sự muốn xem, tôi sẽ dẫn cho đi xem ở xã Hồng An. Gốc đó do bà con dân tộc ở thôn Cà Rằm phát hiện, đã có người trả giá 10triệu, nhưng chúng tôi chưa bán, T. nói.


Cầm trên tay con dao phát rừng, T. dẫn chúng tôi đi sâu theo con đường liên xã Xuân Trường với Hồng An. Qua vài đèo dốc ngoằn nghoèo với những vạt rừng bị phá nham nhở, thay thế vào đó là những mảnh ruộng, nương ngô. Vừa đi, T. vừa chỉ tay về một thung lũng thuộc xã Hồng An cho biết: “Cách đây vài năm, tôi đã lấy từ trong lũng đó ra 3 xe gỗ gù hương, với khối lượng lên đến vài chục tấn. Hồi đó giá còn rẻ, chứ giờ giá đắt lắm, dao động từ 20.000 - 30.000đồng/kg”.


Đến thôn Cà Rằm, T. dẫn chúng tôi qua một nương ngô đang độ xanh tốt, rồi những mỏm đá tai mèo sắc lẹm. Qua một gốc cây to đã bị xẻ gỗ lấy đi hết, chỉ mùn cưa còn sót lại, T. khoe đây là cây gỗ do chính tay anh xẻ cách đây không lâu.


T. giới thiệu thêm, ở những khu rừng này có rất nhiều cây cảnh, đặc biệt là Tùng La Hán rất có giá trị, thân cây lớn, các đầu nậu mua của bà con, sau đó mang sang bên Trung Quốc bán theo cân. Ở thôn Nà Đoỏng, cũng đã có người dân chuyển cả xe sang bên Trung Quốc bán.


Vòng vèo mãi, phải mất đến vài tiếng đồng hồ T. mới dẫn chúng tôi đến gốc cây gù hương nằm nép mình dưới những tảng đá tai mèo lớn. Bên cạnh là những gốc cây có đường kính khoáng 60cm, mà T. cho đó là cây dẻ đã bị cưa đổ và xẻ lấy phần thân ra khỏi rừng.


Gốc cây gù hương mà T. muốn bán cho chúng tôi, bị đổ hoặc bị người dân chặt hạ đã lâu. Phần thân cây đã bị lấy ra khỏi rừng, riêng phần gốc còn lại phần nu (bừu) cứng như đá, trông chúng chẳng khác nào một hòn đá. T. thể hiện rõ sự chuyên nghiệp của mình, khi dùng dao chặt mạnh vào thân bừu để xem cây còn tươi không. Sau vài nhát dao, cây đã tỏa mùi hương thơm lừng cả một góc rừng.


Gốc gù hương mà T. giới thiệu bán cho chúng tôi
Càng chuyên nghiệp hơn, khi T. lấy trong túi quần dây thước cuốn ra đo cho chúng tôi xem và nói: “Nếu gốc này lấy ra khỏi rừng, giá có thể lên đến vài chục triệu đồng. Gốc cây này có người tận bên Trung Quốc sang xem, nhưng họ yêu cấu lấy nguyên cả gốc ra khỏi rừng. Vì to quá, không ai dám nhận. Nếu xẻ thành từng tấm, chúng tôi bán ngay”.

Thấy chúng tôi lấy điện thoại ra chụp ảnh, T. nhắc chúng tôi phải chụp ảnh, quay phim thật kỹ gốc cây, rồi về nghiên cứu, tính toán xem việc buôn bán có hiệu quả kinh tế không. Lấy lý do cần phải bàn kỹ trước khi mua, với lại đã mua cần số lượng lớn, chỉ một cây như thế này không bõ công nên cả đoàn cùng nhau xuống núi.


Trên đường quay về, như muốn khẳng định mình là con buôn có uy tín, T. rút điện thoại gọi cho một đàn em ở thôn Cà Rằm, đưa ra ít gỗ gù hương cho khách xem. Khoảng 10 phút sau, một thanh niên đi xe máy chở ra một bao tải, bên trong đựng 4 tấm gỗ gù hương mỏng khoảng 3 – 5cm, rộng - dài khoảng 40 – 50cm, khi mở bao ra, mùi hương tỏa thơm phức.


Thấy chúng tôi chê gỗ ở đây nhỏ và lại ít, T. đáp: “Đây chỉ là gỗ làm mẫu thôi. Nếu muốn gỗ to hơn cũng có. Các anh muốn mua vài tấn cũng có, chỉ cần đặt cọc trước, tôi hô anh em làm vài ngày là có vài xe cho các anh vào bốc đi thôi”.


Chúng tôi lưỡng lự, T. tiếp lời: “Dịp cuối năm ngoái, cũng có rất nhiều người đến mua, nhưng do số lượng ít nên chỉ chuyển bằng xe bán tải ra thành phố, không cần làm luật. Nếu các anh mua với khối lượng lớn, chỉ cần làm thêm “luật” nữa là đi ngon rồi. Ở đây nếu chuyển đi, phải làm luật với xã, biên phòng…


Để tạo thêm uy tín, T. nói: “Năm ngoái tôi đã chuyển 1 xe 6,7 tấn cho anh D. ở thị trấn Bảo Lạc. Nghe nói, D. mua cho con của một lãnh đạo tỉnh ở thành phố Cao Bằng. Tôi chỉ thua mua trong xã, không biết anh D. làm luật bằng cách nào mà chuyển gỗ ra được thành phố”.


Cuối năm 2014, tôi “đánh” một chuyến. Dù đã làm luật với lãnh đạo từ cấp thôn, xã, của huyện Bảo Lạc rồi, nhưng “quên” không làm luật với huyện Thông Nông, nên khi chuyển sang đó đã bị lực lượng kiểm lâm bắt, xe gỗ trị giá 84 triệu mất trắng, T. buồn rầu kể.


Nguyễn Hòa